Dijital çağda teknolojiyi değil, değerlerimizi yönetmeliyiz. Özümüzü kaybetmeden geleceğe güçlü bir karakter bırakmanın yolları nasıl mı olacak?
Dijital Çağın Doğuşu ve Hayatımıza Etkileri
Her yeni çağ, kendisiyle birlikte yeni bir sistem getirir. Yeni bir düzen kurar. Varlığıyla anlam bulacak bir isimle çağa damga vurur. Kuşkusuz bu çağın adı da “Dijital Yaşam Biçimi”. Akıllı cihazlardan tutun, şu an insanların hayatına girmesiyle çok önemli yer teşkil eden yapay zekaya, insanlığın ortak paylaşım verilerini bir arada toplayan blockchain’den (blok zincir) sanal öğrenme ortamlarına kadar bütün alanlar, dijitalleşmenin görünmeyen ağlarıyla örülmüş durumda. Günlük hayatımızda bir haberi ele alma biçimimizden tutun okuma şeklimize kadar, aynı biçimde çocuklarımızın oyun kurgulama ve oynama alışkanlıkları, işlerimiz ve işyerlerindeki başarı kriterleri, hatta sosyolojik ve ekonomik ilişkilerimiz dahi dijital dünyanın ahengine göre şekillenmektedir.
Yakınlaşırken Uzaklaşmak: Dijitalleşmenin Paradoksu
Öyle bir an geliyor ki, içinde bulunulan bu hızlı değişim ve dönüşüm durumu teknolojiden ziyade en çok insanın değerlerini alt üst ediyor. Dijitalleşme insanı birbirine yaklaştırır gibi gözükse de farkında olmadan insanlık onun ördüğü kader ağlarının mahkûmu haline gelebiliyor. Kalpler doğal hayatın akışıyla, onun ritminin ahengiyle can bulurken, dijitalleşmenin kodladığı zihinler bağlılıkları bağımlılığa çevirerek, insanlar arasına fark edemedikleri boyutta, onları birbirinden uzaklaştıracak gerçek mesafeler koyabiliyor.
Kendi Kaderini Tasarlamak: Sorumluluk ve Değerler Yönetimi
Aslında yukarıda anlattıklarımız sanki dijitalleşmenin bir suçuymuş gibi algılansa da insanlık talep ettiklerinden dolayı böyle bir sonuçla karşılaşıyor. Yani, insan kendi eliyle kurguladığı, düşündüğü ve yaptıklarının sonucunu yaşamaktadır. O halde, insanlığın ürettiği dijital dünya içerisinde nasıl bir hayat arzuladığı ve ne ile buluşmak istediği, yine kendi yönelişiyle mümkün oluyor. İçinde bulunduğumuz zaman diliminde, onun bizlere sunmuş olduğu fırsat ve imkânları, kendi kaderimizi yaratıp yaşamak ve yönetebilmek için, “Değerler Yönetimine” oldukça ihtiyaç duyduğumuz belirgin bir şekilde varlığını hissettirmektedir.
Hız Tuzağı: Düşünme ve Hissetme Yetisinin Kaybı
Dijital çağ kendisiyle birlikte her şeyin hızlı akmasını sağlamıştır. Bu iyi midir yoksa kötü müdür? Durumunu anlayabilmek için, bu hızın içerisinde ne kadar insan kalabildiğimize bakarak görebiliriz. Dijital dünya; tüketimi, iletişimi ve insanların yaşamlarıyla ilgili aldıkları kararlardaki hızlılığını arttırmakla birlikte, düşünme ve hissetme yeteneklerini de ciddi anlamda yavaşlatmıştır. Bu ve buna benzer konulardaki becerileri zayıflamış ve neredeyse zamanla kaybolmaya yüz tutmuştur.
Teknolojiyle Değil, Kendimizle Yüzleşmek
Bugün, içinde bulunduğumuz hayata bakarak, çoğumuzun asıl mücadelesinin teknoloji ile ilgili olmadığının farkına varırız. Teknolojinin içinde barındırdığı gelişim süreci özü itibariyle insanlığın tekamülüne hizmet eder. Bundan dolayı bizim öz benliğimizle çelişen bir tarafı yoktur. Asıl mesele, teknolojik gelişmelerle oluşan dijital dünyanın sosyal medyanın yanlış kullanımıyla ilişkilendirilip tepki gösterilmesi. Teknolojik gelişmelere ve dijitalleşmeye karşı tepkiler, aynadan bakıldığında insanın kendisiyle kavgasının bir yansıması olduğu görülür. İşte bu kavganın asıl sebebi, iç benliğin ve dışarıdaki giydirilmiş benliğin çatışmasının hayatta varlık bulması hali. İnsan kendi ürettiği teknolojik gelişmeler içerisinde, sanki suçlu üretilen teknolojik gelişmeler ve onun oluşturmuş olduğu dijital dünyaymış gibi gösterse de; asli vazifesini icra etmediğinden, yeryüzünde bulunma gayesinin dışına çıktığı, bundan dolayı kendini suçlu hissettiği, kendi durumunu fark edip iyileştirmek yerine bunu örtbas edecek bir suçlamayla temize çıkma çabası olduğudur.
Değerler Işığında Teknolojiyi Araçsallaştırmak
Şunu bilelim ki, biz değerlerimize sahip çıktıkça ürettiğimiz her bir fayda bize hizmet edecektir. Teknoloji ve dijitalleşme de buna dahildir. Onun için önemli olan kendi değerlerimizin farkında olup o değerlerle oluşturduğumuz hayatın sorumluluğunu alabilmektir.
Yaşamda ilerlemenin, gelişmenin ve insanlığa fayda verecek güzellikleri imar ve inşa etmenin eylemleri içerisinde olmaktır. İnsan ürettikleriyle, teknolojinin ve dijitalleşmenin kendisi için getirdiği sonuçlara bakarak nasıl bir niyete ve yönelişe sahip olduğunu da görebilir. Buradan yola çıkarak, şu anki insanlığın içinde bulunduğu durum için bir şeyler söyleyecek olursak; deriz ki, çoğunluk huzur arayışı içerisinde ise değerleriyle aynı hizada olmadığındandır.
Değerlerimizi yönetebildiğimiz sürece teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme bize hizmet eder. Ve onun içerisinde oluşturulmuş olan hayat anlam bulur, huzurlu olur, güzelliklerle dolar. Mesela benim hayattaki değerlerim; okumak, araştırmak, öğrenmek, öğretmek, eğitim, seyahat etmek, ticaret yapmak (üretmek), spor, sağlıklı verimli fayda alışverişinde bulunacağım insanlarla görüşmek. İşte tam bu alanda, teknoloji ve dijital dünyanın ürettiği kolaylıklar (araba, uçak, telefon, bilgisayar vb.) bana eylem planlarımda hizmet eder.
En Önemli Güncelleme: Değerlerimizi Yenilemek
Teknolojik olarak sahip olduğumuz birçok vasıta ve aletleri nasıl güncelliyorsak, mesela telefonlarımız, bilgisayarlarımız gibi değerlerimizi de güncelleyebilmeliyiz.
- İletişimin yozlaşmasını istemiyor isek saygıyı güncelleyelim.
- Üretimin azalmasını istemiyor isek sorumlulukları güncelleyelim.
- Toplumsal kutuplaşmaların olmasını istemiyor isek empatiyi güncelleyelim.
- Bilgi kirliliğinin norm haline gelmesini istemiyorsak hakikat duygusunu güncelleyelim.
Aslında dijitalleşme, değerlerimizi yok eden bir güç değil; onları daha bilinçli şekilde sahiplenmemizi gerektiren bir çağrıdır.
Kendini Yönetmek ve Dijital Farkındalık İçin Üç Soru
Bir veriyi yönetebildiğimiz kadar kendimizi de yönetebiliyor muyuz? Kendimizi yönetebiliyor olmak özümüzle bağlantıda olmayı gerektirir. Özümüzle bağlantıda isek değerlerimizle aynı hizadayız demektir. Değerlerimizle aynı hizada olduğumuzda ancak onları yönetebilir ve onlardan gerekli faydayı elde edebiliriz. Değerler yönetimi sadece etik ve ahlaki kodları yazmak demek değildir; bireyin içinde bulunduğu hayata dair kendi tercihlerini, yönelişlerini, davranışlarını ve ilişkilerini tutarlı anlamlı bir zemine oturtmasıdır.
Şu 3 soruyu sorarak dijital çağda kendimize biraz daha yaklaşabiliriz:
- Neyi nasıl üretiyorum? Dijital dünyada bir izleyici olmak değil, ürettiklerimle kendime ve içinde yaşadığım topluma bir değer katmaktır.
- Neyi nasıl tüketiyorum? Zamanımı, zihnimi ve duygularımı maddi ve manevi besleyen, bana değer katan şeyler mi tercih ediyorum; yoksa beni tüketen, değersizleştiren içerikler arasında mı kayboluyorum?
- Neyi nasıl paylaşıyorum? Sözlerim, ifadelerim, yorumlarım, davranışlarım, etkileşimlerim, içinde yaşadığım topluma hatta dünyaya nasıl bir iz bırakıyor? Bu soruların her biri, birey olarak değerlerimizin dijital ortamda nasıl karşılık bulduğunu gösterir.
Karakter İnşası ve Çocuklarımıza Bırakacağımız Asıl Miras
Dijital Dünyayı ve dijitalleşmeyi yönetebilmenin yolu: Varlık değerinle aynı hizada olmak, özünü gürleştirmek, kendi beceri ve donanımlarının farkında olmak, durum ve şartların değişimini göz önünde bulundurarak değer güncellemesi yapmak. Ve bunlarla içinde yaşadığın toplumda öz benliğine yakışacak bir karakter inşa etmektir. Dijitalleşmeyi ve teknolojiyi anlamak kolay; karşılıklı iletişim ve eğitimle, bir yazılımla ya da bir cihazla öğrenilebilir. Ancak insanı insan yapan karakter inşası zaman ister, emek ister, irade ister. Çünkü karakter, insanın dijital dünyanın rüzgârına göre değil, kendi özünün pusulasına göre yön bulmasını sağlar. Bugünün çocuklarına yarın için bırakabileceğimiz en büyük miras, en hızlı internet bağlantısı değil; en güçlü içsel bağlantıdır: Yani vicdan, sabır, adalet duygusu ve hayatta dengede olma, özdenetim.
Dijital Dünyanın En Büyük Güncellemesi “İnsan”
Teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin, insan biyolojik olarak ve yaratılış formatı değişmediği sürece, insan olabildikçe ve insan olarak kalabildikçe temel gerekleri değişmeyecektir. Bu sebepten belki de dijitalleşme, bizi özümüze dönmeye davet ediyor. Sonuç olarak, teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme insan için kaçınılmaz bir yaşam oluşturmuştur. Öyle ise, “Dijitalleşirken Kendimizden Uzaklaşmayalım.” Bizler içsel dinamiğimizi ve bununla uyumlu olan iç hızımızı yönetebildikçe, dijital dünyanın yavaşlamasını beklemeye gerek kalmayacaktır. Teknolojinin gelişmesi ve bundan dolayı hayatın kolaylaşması, üretimin artması, insan ihtiyaçlarının sürekli değişmesinin dijital dünyada farklı boyutlarda karşılık bulması, güzel sayılabilecek durumlardandır.
Hatırlayan olalım ki; Dijitalleşme insan içindir; insan değerleri ise dijitalleşmenin yönüdür. İnsanın tabii olduğu değişim ve dönüşüm yasası, daima kendini güncellemeyi gerekli hale getirir. Kendimizi güncelleyerek, dijital dünyanın en büyük yazılım güncellemesini yapmış oluruz. Ve bu güncelleme, ancak değerlerimize sahip çıktığımızda gerçekten tamamlanmış olur.
